Inleiding

Maatschappelijke vraagstukken worden steeds complexer, urgenter en meer verweven. Tegelijkertijd verandert de manier waarop kennis wordt geproduceerd, gedeeld en gewaardeerd. In deze context groeit de noodzaak voor vormen van kennis die niet alleen analyseren en verklaren, maar ook verbeelden, bevragen en openen.

Artistiek onderzoek vervult hierin een cruciale rol. Die rol wordt inmiddels breed erkend, maar de aard van artistieke kennis laat zich niet vanzelfsprekend vangen in bestaande kaders, waardoor ambities en samenwerkingen vaak toch ongelijk uitpakken. Dit belemmert het potentieel van werkelijk transdisciplinaire samenwerking. Tegen deze achtergrond kiest de Route Kunst voor een hernieuwde positionering: niet enkel emanciperend, maar richtinggevend in hoe kennisproductie en transdisciplinaire samenwerking zich zullen gaan ontwikkelen.

De Route Kunst ziet een kennismaatschappij waarin kunst en artistiek en ontwerpend onderzoek een volwaardig en gelijkwaardig kennisdomein vormen. Kunst is geen aanvulling op wetenschap, maar is wetenschap, met eigen manieren van ervaren, weten, denken, creëren en handelen.

In een wereld die wordt gekenmerkt door onzekerheid, technologische versnelling, ecologische druk en maatschappelijke spanningen, ligt de kracht van de kunsten in het vermogen om nieuwe perspectieven te openen, alternatieve werkelijkheden waarneembaar en voorstelbaar te maken en mensen met elkaar te verbinden. Kunst maakt zichtbaar wat nog niet benoemd is, maakt voelbaar waarvoor nog geen taal bestaat, en brengt ervaringen voort die alleen door de kunst toegankelijk zijn. Daarmee is artistiek onderzoek niet alleen beschrijvend of interpreterend, maar vooral ook vormend: het draagt direct en actief bij aan hoe we de wereld begrijpen en veranderen.

In een tijd waarin technologie, ecologische ontwrichting en maatschappelijke spanningen de mens onder druk zetten, is de vraag wat menselijk is, wie dat bepaalt, en welke waarden in menszijn liggen besloten geen vanzelfsprekend gegeven maar een voortdurende onderhandeling. Kunst en artistiek en ontwerpend onderzoek maken die onderhandeling zichtbaar, voelbaar en herzienbaar.

Vanuit deze visie werkt de Route Kunst aan het versterken en positioneren van artistiek onderzoek als een volwaardig onderdeel van het kennisecosysteem. De route verbindt makers, onderzoekers en maatschappelijke partners, en creëert ruimte voor samenwerking waarin verschillende kennispraktijken elkaar kunnen ontmoeten en versterken.

De Route Kunst ontwikkelt zich tot een strategisch knooppunt dat niet alleen faciliteert, maar ook agendeert en articuleert. Zij zet zich in voor condities waarin artistiek onderzoek op eigen voorwaarden kan functioneren: met ruimte voor experiment en proces, met erkenning van verschillende vormen van kennis en kennisproductie, en met aandacht voor gelijkwaardigheid in samenwerking. Daarmee draagt de route bij aan een meer open, inclusieve en toekomstbestendige kennisecologie.

De vernieuwde koers van de Route Kunst wordt gedragen door vijf samenhangende gamechangers die de intrinsieke kracht van artistiek onderzoek articuleren:

1. Kunst als performatieve kennispraktijk in het tijdperk van algoritmische kennis

Algoritmes, AI en aanpalende technologieën bepalen steeds vaker wat kennis is, wie haar produceert en wat zij waard is. Kunst genereert kennis door te doen, maken, experimenteren, belichamen en interveniëren. Deze kennis is niet alleen beschrijvend, maar ook vormend: zij brengt ervaringen, betekenissen en perspectieven voort die algoritmes niet kunnen voortbrengen. Daarmee staat ook het mensbeeld op het spel: wat als creatief, kennend of zorgzaam geldt, wordt steeds vaker mede door systemen bepaald. Juist daarom vormen kunst en artistiek onderzoek, geworteld in menselijke waarden en manieren van kennen en creëren, een onmisbare tegenkracht.

2. Kunst als democratische denkruimte als tegenkracht van populisme

Populisme en polarisatie sluiten publieke verbeelding in plaats van haar te openen. Kunst doet het tegenovergestelde: zij maakt machtsverhoudingen, waarden, ethiek en alternatieven niet alleen bespreekbaar maar ook voelbaar. Artistiek onderzoek draagt bij aan een democratische cultuur die complexiteit omhelst in plaats van vermijdt.

3. Kunst als omgang met onzekerheid en het niet-weten in de polycrisis

In een tijd van polycrisis, waarin klimaattransitie, migratie en technologische ontwrichting elkaar wederzijds beïnvloeden, is kennis nodig die complexiteit verdraagt, vragen openhoudt en nieuwe mogelijkheden verkent in plaats van snelle zekerheden te bieden. Waar de druk om te meten en te bewijzen groot is, cultiveert kunst juist ambiguïteit en twijfel als methoden om nieuwe inzichten te verkrijgen.

4. Kunst als belichaamd en materieel denken en material agency

Dominante kennisvormen zijn talig en abstract. Maar zorg, conflict en ecologie laten zich niet in die termen vangen. Artistiek onderzoek verbindt denken en doen via materialen, lichamen en omgevingen. Kennis ontstaat in die interactie, niet erover.

5. Kunst als autonoom kennisdomein in het hart van het kennisecosysteem

Artistiek onderzoek wordt nog te vaak ingezet als illustratie en valorisatie van elders geproduceerde inzichten. Dat miskent wat de kunsten werkelijk zijn: een autonoom kennisdomein met eigen methoden en eigen onderzoeksvragen. De Route Kunst zet in op een kennisecosysteem waarin artistiek onderzoek als gelijkwaardige partner andere domeinen kan doorkruisen, aanvullen, versterken en transformeren. Omdat kunst autonoom is, opereert zij buiten de logica van nut, productiviteit en efficiëntie.

Impact en positionering

Vanuit deze uitgangspunten richt de Route Kunst zich op het versterken van de bijdrage van artistiek onderzoek aan artistieke, maatschappelijke en wetenschappelijke vraagstukken. Deze bijdrage ligt niet alleen in het ontwikkelen van oplossingen, maar juist in het openen van nieuwe perspectieven, het verschuiven van denkkaders en het mogelijk maken van andere vormen van verbeelding en handelen.

Artistiek onderzoek speelt een belangrijke rol in het verkennen van vraagstukken rond klimaat, technologie, democratie en sociale rechtvaardigheid. Het maakt nieuwe relaties zichtbaar tussen mens, technologie en ecologie, en ontwikkelt alternatieve manieren om met deze relaties om te gaan. Zo wordt ook zichtbaar hoe opvattingen over wat menselijkheid in dit tijdperk betekend voortdurend op creatieve wijze verder worden ontwikkeld en onderhandeld.

Daarbij is de impact van kunst niet uitsluitend te vinden in concrete resultaten, maar juist ook in processen, interacties, transformerende ervaringen en de manier waarop zij publieke verbeelding en dialoog activeert.

Om deze rol te versterken, zet de Route Kunst in op een duidelijke positionering binnen het bredere kennislandschap. Dit betekent dat zij actief verbinding zoekt met andere domeinen en routes, en tegelijkertijd inzet op het vergroten van zichtbaarheid en begrip van artistiek onderzoek. Ook werkt de route aan het verbeteren van de voorwaarden waaronder samenwerking tot stand komt, zodat ruimte ontstaat voor verschillende vormen van kennis en voor gelijkwaardigheid tussen partners.

De Route Kunst ontwikkelt zich daarmee tot een netwerkachtige en dynamische infrastructuur waarin ontmoeting, uitwisseling en gezamenlijke agendering centraal staan. Niet als een toevoeging aan bestaande structuren, maar als een beweging die bijdraagt aan een bredere transformatie van het kennisecosysteem.

Tot slot

Kunst is geen middel, maar een essentieel menselijke manier van weten, ervaren, denken, maken, uitdrukken en handelen. Juist in een wereld die wordt gekenmerkt door complexiteit en onzekerheid is deze vorm van kennis noodzakelijk. Niet alleen om de wereld te kunnen begrijpen en representeren, maar om haar te kunnen veranderen door anders te denken, te verbeelden en vorm te geven.

Routemanagement

Michel van Dartel - Lector bij Avans Centre for Art Design and Technology (Caradt) | Avans Hogeschool | boegbeeld Route Kunst

Wouter Meys - Manager van Expertisecentrum Caradt | Avans Hogeschool | coördinator Route Kunst

Merel Willemsen - Projectmanager bij Avans Centre for Art Design and Technology (Caradt) | Avans Hogeschool | projectadviseur Route Kunst

Stuurgroep

Bregje van Eekelen - Professor Design, Culture and Society | TU Delft

Erik Viskil - Hoogleraar Research and Discourse in Artistic Practice | Universiteit Leiden

Krien Clevis - Kunstenaar-onderzoeker, curator. Docent Artistic Research, onderzoeker bij het Lectoraat What Art Knows | Zuyd University of Applied Science

Lucas Evers - Head of Make Programme & Lead Open Wetlab | Waag

Mieke Bernink - Lector (rustend) Film en Programmadirecteur Masteropleiding | Nederlandse Film en Televisie Academie, Amsterdam

Ruth Timmerrmans - Programmamanager | Regieorgaan SIA

Suzan Tunca - Dansonderzoeker | hoofd ICK Academy